Znajdujesz się w: Strona główna / O Środzie / Historia
Wydrukuj stronę Poleć znajomemu
x

Zapraszam do obejrzenia strony Historia - O Środzie - Urząd Miejski w Środzie Wielkopolskiej.

 

Pobierz PDF

Historia

 

O istnieniu osad i skupisk ludzkich w okolicach Środy świadczą znaleziska archeologiczne z okresu młodej epoki kamiennej (2300-2000 lat p.n.e.). Odkryto między innymi ślady cmentarzyska prasłowiańskiego z epoki Kultury Łużyckiej w pobliżu dzisiejszego cmentarza w Środzie. Te i inne odkrycia świadczą o istnieniu ciągłości osadniczej na tych terenach.

Z przekazów historycznych dowiadujemy się, że pierwsze grodzisko znajdowało się prawdopodobnie na wzniesieniu pomiędzy dzisiejszą Kolegiatą a Nowym Rynkiem. Na miejscu dzisiejszego ratusza, za Władysława Jagiełły w latach 1402-1413, został pobudowany gotycki zamek królewski, w którym gościł król w przejeździe do Krakowa.

Wzdłuż dzisiejszych ulic: Górki, Szamarzewskiego i Jażdżewskiego, rozciągała się fosa, a za nią osada, która z czasem stała się targową. Plac targowy był w kształcie trójkąta. Na przełomie XVIII i XIX wieku zabudowali go Niemcy, wznosząc gmach poczty konnej ze stacją telegraficzną. Budynek ten do dziś nazywa się Starą Pocztą. W obrębie grodu książęta zakładali osady służebne do obrony i jako wyspecjalizowane grupy produkcyjne, m. in.: Mączniki (1240 r.), Zielniki (1399 r.), Kobylniki (1281 r.) i inne.

Prawdopodobnie w 1261 r. Środa otrzymała prawa miejskie. W XV wieku miasto było jednym z największych w Wielkopolsce. Nazwa w źródłach pojawia się poczynając od roku 1228. Człon Wielkopolska pojawił się w nazwie po roku 1967, celem odróżnienia jej od Środy Śląskiej.

Od 1454 r. aż do okresu rozbiorowego Środa była miejscem sejmików województw poznańskiego, kaliskiego, a później i gnieźnieńskiego. Senat obradował w miejscowej farze, a posłowie na cmentarzu przykościelnym. W często odwiedzanym przez szlachtę mieście rozwijał się handel i rzemiosło. Środa posiadała też własne dobra ziemskie, którymi były wsie: Ruszkowo i Zielniki. Podczas "potopu" w 1655 r. miasto zostało wzięte szturmem przez wojska szwedzkie. Mimo zniszczeń, a dzięki odbywającym się w mieście sejmikom, utrzymało swoją zamożność.

Pod Środą, od strony Moskawy, istniały mokradła trudne do przebycia. Moskawa w rejonie Środy zasilana jest dwoma strumieniami: Sporą i Źrenicą. Źrenica płynie doliną od Dębicza i Mącznik do wioski Źrenica (daw. Resnica, Reźnica), pod którą wpada do Moskawy. Spora płynie z zachodniej strony w kierunku Topoli, zatacza łuk między Żabikowem i Koszutami, a następnie wpada do Moskawy (daw. Maskawa, Maszkawa). Należy zaznaczyć, że faktyczną Moskawę mieszkańcy nazywają dziś Strugą Średzką, a Źrenicę - Moskawą. Zmiany w nazewnictwie dokonali w XIX w. Niemcy.

Pod zaborem pruskim Środa stała się ważnym miejscem walki o polskość, o wyzwolenie spod zaborcy. W 1848 r. zawiązał się tu największy na terenie Wielkopolski obóz powstańczy pod dowództwem płk A. Brzeżańskiego. Tu, z początkiem kwietnia, były skierowane główne siły wojsk pruskich. W Powstaniu Wielkopolskim Środa wystawiła 4 kompanie ochotników.

17 września 1939 r. na łąkach kijewskich gestapo zamordowało 21 uprzednio zmasakrowanych Polaków, a 20 października 1939 r. żandarmeria rozstrzelała na rynku 29 mieszkańców Polski.

19 września burmistrzem miasta, przejmując urząd od Kazimierza Kubickiego, został Niemiec Koerner, a starostą powiatowym Bierbach. W 1940 r. zamknięto kościół parafialny, w którym urządzono magazyn.

23 stycznia 1945 roku przyszło wyzwolenie dla Środy. Ukonstytuował się Tymczasowy Komitet Porządkowy na miasto i powiat, który po 5 dniach działalności został rozwiązany. Wówczas burmistrzem Środy mianowano Leona Kaźmierczaka. W międzyczasie zorganizowano także Milicję Obywatelską.

W 1964 r. wybudowano Szkołę Podstawową nr 3 im. Aleksandra Zawadzkiego - z 15 izbami lekcyjnymi, 3 pracowniami, salą gimnastyczną, świetlicą i stołówką. W 1965 r. natomiast w dawnym parku starościńskim (obecnie za targowiskiem) wybudowano Zoo, w którym można było zobaczyć między innymi: niedźwiedzia, lamę, czy świnię wietnamską. W tym samym czasie powstał plac zabaw i gier przy Szkole Podstawowej nr 1 (między ulicą Armii Czerwonej (Lipową) a Liceum Ogólnokształcącym).

Szczególny dla miasta okazał się rok 1967 - w którym obchodzono uroczystość 700-lecia nadania praw miejskich, wybudowano przystanek PKS przy ulicy Paderewskiego oraz łaźnię miejską przy ulicy Wiosny Ludów (obecnie jest to siedziba Zakładu Gospodarki Komunalnej), która dysponowała 5 wannami i 5 natryskami dla mężczyzn oraz 6 wannami i 4 natryskami dla kobiet.

W 1972 roku oddano na Moskawie zbiornik retencyjny o powierzchni ok. 40 ha, który rozciąga się od Mącznik, koło Janowa (daw. nazwa Przykuty - Niemcy dokonali zmiany nazwy w XIX w.) i kończy zaporą w Środzie przy "Łazienkach". W odległych o 5 km od Środy Koszutach (nazwa od wyrazu koszut, tj. jeleń), w dworku po Zabłockich a później Rekowskich, utworzono Muzeum Regionalne Ziemi Średzkiej. Zgromadzono w nim liczne zbiory dokumentów historycznych regionu średzkiego.

Marcin Bednarz
Urząd Miejski w Środzie Wielkopolskiej
ul. Daszyńskiego 5, 63-000 Środa Wielkopolska, pow. średzki, woj. wielkopolskie
tel.: +48 61 286 77 00, fax: +48 61 286 77 00, email: um@sroda.wlkp.pl
NIP: 786 - 16 - 36 - 737, Regon: 631258193
Numer konta: 88 9084 0003 2211 0000 5975 0001 Spółdzielczy Bank Ludowy im.Ks. P.Wawrzyniaka Filia w Środzie Wielkopolskiej ul.Szarytek 8/48
projekt i hosting: INTERmedi@  |  zarządzane przez: CMS - SPI
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8
Niniejszy serwis internetowy stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Informacja na temat celu ich przechowywania i sposobu zarządzania znajduje się w Polityce prywatności.
Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji zawartych w plikach cookies - zmień ustawienia swojej przeglądarki.
x